Cross taşımada belgeler iki farklı ülkenin gümrüğünden geçer. Türkiye zincirde olmadığı için hangi evrakın nerede istendiği kolayca gözden kaçar. Kurallar ülkeye ve ürüne göre değişir; ayrıntıyı ilgili ülkelerdeki gümrük müşavirleriyle doğrulayın. Aşağıdaki kontrol listesi genel çerçeveyi verir.
- Ticari fatura ve çeki listesi: yük tanımı, miktar, değer ve taraf bilgileri birbiriyle tutarlı olmalı.
- Faturanın kimin adına düzenleneceği: satıcı, alıcı ve organizatör arasındaki üçüncü taraf faturalama düzeni baştan netleşmeli.
- Taşıma belgesi: karayolunda CMR, denizyolunda B/L, havayolunda AWB; gönderici ve alıcı bilgileri diğer belgelerle uyumlu olmalı.
- Menşe şahadetnamesi ve benzeri belgeler, ürün ya da ülke bunları istiyorsa önceden hazırlanmalı.
- İhracat ve ithalat beyannamelerinde aynı ürün tanımı ve aynı HS kodu kullanılmalı.
- Ürüne özgü izin, lisans, uygunluk veya sağlık belgeleri varsa gönderimden önce temin edilmeli.
- Sigorta poliçesinin kapsamı ve poliçeyi kimin yaptıracağı Incoterms ile birlikte belirlenmeli.
Incoterms 2020 burada belirleyicidir. Navlunu kimin ödeyeceği, riskin nerede el değiştireceği ve ihracat ile ithalat gümrüğünü kimin yaptıracağı seçilen kuralla belli olur. FOB'da satıcı yükü gemiye yüklenene kadar sorumludur. CIF'te navlun ve asgari sigorta satıcıya aittir, ancak risk yükleme anında alıcıya geçer. DAP'ta ise satıcı yükü varış yerinde boşaltmaya hazır halde teslim eder, ithalat gümrüğü alıcıda kalır. Organizasyonu bizzat yapmasanız bile hangi kuralın seçildiğini bilmelisiniz; yanlış anlaşılan bir kural çoğu zaman beklenmeyen bir masrafa dönüşür.
Para birimi ve ödeme düzeni de aynı netliği ister. Satış faturası bir ülkede, navlun faturası başka bir ülkede kesilebilir. Hangi tarafa hangi para biriminde ve hangi vadede fatura gideceğini yazılı belirlemek, sevkiyat bittikten sonra çıkacak anlaşmazlıkları azaltır. Sigorta kapsamı da sözleşmeye bağlıdır; poliçenin ülkeler arası taşımayı, aktarmayı ve olası beklemeyi kapsayıp kapsamadığını gönderimden önce okuyun.
Uzman notu: Fatura, çeki listesi ve taşıma belgesindeki isim, adres ve yük tanımı birebir aynı olsun. İki ülkeli bir zincirde küçük bir yazım farkı bile gümrükte beklemeye yol açabilir. Yükleme günü sürücü ya da konteyner gelmeden önce evrak setini yan yana koyup karşılaştırın.